ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਮੋਟਾਪਾ: ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਮਾਮਲੇ, ਬੀਪੀ ਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਉੱਚ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (NFHS) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਵਾਧਾ

ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਦਰ ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 4 ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 20 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੀਬ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 2006 ਵਿੱਚ 29 ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 40 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਅਮੀਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਤੇਜ਼ ਰਹੀ ਹੈ।

ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧਿਆ ਮੋਟਾਪਾ

ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਜਾਂ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਦਰ 2006 ਵਿੱਚ 2 ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 9 ਫੀਸਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਯਾਨੀ ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਜਾਂ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਦੀ ਦਰ 24 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 31 ਫੀਸਦੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਟਾਪਾ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਵਰਗ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।

ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ‘ਦੋਹਰਾ ਬੋਝ’

ਭਾਰਤ ਲਈ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਵਧਣਾ ਜਨ ਸਿਹਤ ਲਈ ‘ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਬੋਝ’ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੀਪੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਖ਼ਤਰਾ

ਵੱਧ ਵਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪਾ ਕਈ ਗੈਰ-ਸੰਚਾਰੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੋਖਮ ਕਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੋਟਾਪਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਉਮਰ, ਖੁਰਾਕ, ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਤੰਬਾਕੂ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਕਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਸਤਾ ਖਾਣਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ

ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾਪੇ ਦਾ ਵਧਣਾ ਇੱਕ ਜਟਿਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਮਸਲਾ ਹੈ। ਸਸਤੇ ਪਰ ਵੱਧ ਕੈਲੋਰੀ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ, ਰਿਫਾਇੰਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ, ਵੱਧ ਚੀਨੀ, ਨਮਕ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਭੋਜਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਬੈਠ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੀ ਵਜ਼ਨ ਵਧਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ

ਵਧਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਜਾਂ ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਕ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਆਮਦਨ ਵਰਗ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਸੁਲਭ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।