ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਤੰਦਰੁਸਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਖਰਾਬ ਜਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਫੂਡ ਪੋਇਜ਼ਨਿੰਗ (Food Poisoning), ਉਲਟੀਆਂ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ (ਦੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਖਰਾਬ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ 3 ਮੁੱਖ ਤਰੀਕੇ
- ਦੇਖ ਕੇ ( ਦਿਖ ‘ਚ ਬਦਲਾਅ) ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ: ਜੇਕਰ ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਉੱਲੀ (Mold): ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਚਿੱਟੇ, ਹਰੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਬੇ ਜਾਂ ਰੂੰ ਵਰਗੀ ਉੱਲੀ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸਬਜ਼ੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਖਾਓ। ਆਲੂਆਂ ‘ਤੇ ਹਰਾ ਰੰਗ ਜਾਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਕੁਰ: ਆਲੂਆਂ ‘ਤੇ ਹਰਾ ਰੰਗ ‘ਸੋਲਾਨਾਈਨ’ (Solanine) ਨਾਮਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ ਅਲੱਗ ਕਰ ਦਿਓ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਆਲੂ ਸੁੱਟ ਦਿਓ।
- ਛੂਹ ਕੇ (ਬਣਾਵਟ/ਟੈਕਸਚਰ) ਚਿਪਚਿਪਾਪਣ (Sliminess): ਜੇਕਰ ਸਬਜ਼ੀ ਛੂਹਣ ‘ਤੇ ਚਿਪਚਿਪੀ ਜਾਂ ਲੂਬ ਵਾਲੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਰਮ ਅਤੇ ਗਲ਼ੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ: ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਠੋਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਟਮਾਟਰ, ਖੀਰੇ ਜਾਂ ਗਾਜਰਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਚਕੀਆਂ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
- ਸੁੰਘ ਕੇ (ਗੰਧ) ਬਦਬੂ ਜਾਂ ਖੱਟੀ ਮਹਿਕ: ਜੇਕਰ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਅਜੀਬ, ਖੱਟੀ ਜਾਂ ਬਦਬੂਦਾਰ ਮਹਿਕ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚ
| ਸਬਜ਼ੀ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ | ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ |
| ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ (ਪਾਲਕ, ਮੇਥੀ, ਸਲਾਦ) | ਕ੍ਰਿਸਪੀ (ਕਰਕਰੀਆਂ) ਅਤੇ ਹਰੇ ਪੱਤੇ | ਪੀਲੇ/ਕਾਲੇ ਪੱਤੇ, ਚਿਪਚਿਪਾਪਣ, ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ |
| ਗੋਭੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੋਕਲੀ | ਠੋਸ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਫੁੱਲ | ਭੂਰੇ/ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ, ਨਰਮ ਡੰਡਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਦਬੂ |
| ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਖੀਰਾ | ਠੋਸ ਚਮੜੀ, ਚਮਕਦਾਰ | ਬਹੁਤ ਨਰਮ, ਪਾਣੀ ਵਗਣਾ, ਉੱਲੀ ਲੱਗਣਾ |
| ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਲਸਣ | ਸੁੱਕੀ ਛਿੱਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਬਣਾਵਟ | ਅੰਦਰੋਂ ਗਲ਼ੇ ਹੋਣਾ, ਭੂਰੇ/ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ, ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਹੋਣਾ |
ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਝਾਅ
ਵਰਤੋਂ ਵੇਲੇ ਹੀ ਧੋਵੋ: ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫਰਿੱਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਲੀ ਜਲਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਕਾਉਣ ਜਾਂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਧੋਵੋ।
ਸਹੀ ਸਟੋਰੇਜ: ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਲਸਣ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ, ਜਦਕਿ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾਦਾਰ ਡੱਬਿਆਂ ਜਾਂ ਫਰਿੱਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸੁਨਹਿਰੀ ਨੇਮ: ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਯਮ ਹੈ ਕਿ “ਜੇਕਰ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿਓ” (When in doubt, throw it out)। ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪੈਸੇ ਬਚਾਉਣਾ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।