ਬਰਨਾਲਾ (ਕੋਟਦੁੱਨਾ) : ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ, ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂਪੁਰਾ ਨੈਚੁਰਲ ਫ਼ਾਰਮ (ਨੇੜੇ ਕੋਟ ਦੁੰਨਾ, ਭੀਖੀ-ਧਨੌਲਾ ਰੋਡ, ਬਰਨਾਲਾ) ਵਿਖੇ 5 ਰੋਜ਼ਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। “ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਆਪਣੇ ਬੀਜ” ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਇਹ ‘ਸੀਡ ਟੂ ਸੀਡ’ (ਬੀਜ ਤੋਂ ਬੀਜ) ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂਪੁਰਾ ਨੈਚੁਰਲ ਫ਼ਾਰਮ ਵੱਲੋਂ ‘ਅੰਨਦਾਤਾ ਸੋਇਲ ਐਂਡ ਸੀਡ ਸੇਵਰਜ਼’ (ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਕਰਨਾਟਕ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 2 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਮਾਨਸਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਬਰਨਾਲਾ, ਮੋਹਾਲੀ, ਮੋਗਾ ਸਮੇਤ ਹਰਿਆਣਾ (ਪੰਚਕੂਲਾ) ਤੋਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੀਜ ਬੈਂਕ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿਖਲਾਈ
ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੌਰਾਨ 7 ਮਾਹਿਰ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ:
- ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ (ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ): ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਡ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ, ਬੈੱਡ ਤਿਆਰੀ, ਬਾਇਓਚਾਰ, ਜਿਪਸਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਹਰੀ ਖਾਦ (ਗਰੀਨ ਮਨਿਓਰ) ਅਤੇ ਔਰੋਗ੍ਰੀਨ ਖਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਿਖਾਈ।
- ਦੂਜਾ ਦਿਨ (ਨਰਸਰੀ ਤੇ ਕੀਟ ਪਛਾਣ): ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ (ਬਰਨਾਲਾ) ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਔਰਨਾਮੈਂਟਲ ਪਲਾਂਟਾਂ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ, ਗ੍ਰਾਫ਼ਟਿੰਗ (ਕਲਮਬੰਦੀ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੂਨਿੰਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਤ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ (ਇਨਸੈਕਟ ਲਿਟਰੇਸੀ) ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।
- ਤੀਜਾ ਦਿਨ (ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ): ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ ਨੇ ਬਾਇਓ-ਫ਼ਰਟੀਲਾਈਜ਼ਰ (ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ), ਫ਼ੋਲੀਅਰ ਸਪਰੇਅ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਲਵਾਈ (ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟਿੰਗ) ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਕੁਦਰਤੀ ਮੰਡੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
- ਚੌਥਾ ਦਿਨ (ਪਰਾਗਣ ਤਕਨੀਕਾਂ): ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਰੌਗਿੰਗ (ਅਣਚਾਹੇ ਬੂਟੇ ਕੱਢਣਾ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੌਲੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿਧੀਆਂ—ਹੱਥੀਂ (ਹੈਂਡ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ਨ), ਕਰਾਸ, ਸੈਲਫ਼ ਅਤੇ ਆਈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਪੌਲੀਨੇਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
- ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ (ਬੀਜ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਬੀਜ ਬੈਂਕ): ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਕੱਢਣ, ਹਾਰਵੈਸਟਿੰਗ, ਗ੍ਰੇਡਿੰਗ, ਪੈਕਿੰਗ, ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਖੇਤ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ‘ਬੀਜ ਬੈਂਕ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮੰਡ, ਸੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ, ਅਜੈ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ‘ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਮਾਡਲ‘ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ‘ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ‘
ਫ਼ਾਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਚਾਲਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਚਹਿਲ ਨੇ ਗਰੀਨ ਮਾਈਕ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬੀਜ ਬਣਨ ਤੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ’ (ਸਹਿਕਾਰੀ) ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਮਕਸਦ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਨਾਲਾ ਸਥਿਤ ਆਰਗੈਨਿਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕੋਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮਾਡਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ।
ਚਹਿਲ ਨੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੀ.ਐਮ. (GM) ਟਮਾਟਰ ਅਤੇ ਬੀ.ਟੀ. (Bt) ਬੈਂਗਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਿਆਂ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ‘ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਇੱਕ ਕਿਸਮ‘ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਬੀਜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਘਰੋਂ ਹੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂਪੁਰਾ ਫ਼ਾਰਮ ‘ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਬੈਂਗਣ ਦੀਆਂ ਹੀ 21 ਕਿਸਮਾਂ (ਮੁੱਤੂ ਗੁੱਲਾ, ਚੂੰ-ਚੂੰ, ਭੜਥੇ ਵਾਲਾ, ਗਰੀਨ ਐਪਲ ਆਦਿ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੀਰੇ, ਕਰੇਲੇ, ਘੀਏ ਅਤੇ ਤੋਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੀ ਟਮਾਟਰ ਕਿਸਮ ‘ਬਰਖਾ ਬਹਾਰ‘ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬਰਸਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਈ-ਜੂਨ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੱਟੀ ਪਾਲਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 9-10 ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਚਟਣੀ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਲਈ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, “ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੀਡ ਸੇਵਿੰਗ (ਦੇਸੀ ਬੀਜ ਬਚਾਉਣਾ) ਹੈ।”
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅਹਿਦ: ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਨ, ਫਿਰ ਵਪਾਰਕ ਮੰਡੀ ਵੱਲ ਕਦਮ
ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ-ਮੁਕਤ ਸ਼ੁੱਧ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫ਼ਲ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਕਬਾ ਵਧਾ ਕੇ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਗੇ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਕੈਮੀਕਲ-ਮੁਕਤ ਖ਼ੁਰਾਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਪਿਛਲੇ ਬੈਚਾਂ ਦੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵੀ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਪਰਤ ਕੇ ਲਖੀਮਪੁਰ ਖੀਰੀ (ਯੂ.ਪੀ.) ਵਿਖੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਕੋਹਲੂ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜਵਿੰਦਰ, ਨਰਸਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਅਵਾਰਡੀ ਸੁਖਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿੱਲੋ ਦੇਸੀ ਸੌਂਫ ਦਾ ਬੀਜ ਭੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਨੂੜ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਸਮਾਪਤੀ ਮੌਕੇ ਸਾਰੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਬਾਇਓਡਾਇਵਰਸਿਟੀ ਗਿਫ਼ਟ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਆਏ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦਾ ਪੱਥਰ ਦੱਸਿਆ।
ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ।