ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (UPI) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (NPCI) ਵੱਲੋਂ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ UPI ਭੁਗਤਾਨ ਲੈਣ ‘ਤੇ 0.4% ਮਰਚੈਂਟ ਡਿਸਕਾਊਂਟ ਰੇਟ (MDR) ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਚਾਰਜ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 5 ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 300 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਪਸੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ (ਪਰਸਨ-ਟੂ-ਪਰਸਨ) ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਮੁਫ਼ਤ ਰਹੇਗਾ।
ਕਿਸ ‘ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ?
- ਆਮ ਗਾਹਕ: ਆਮ ਲੋਕਾਂ ‘ਤੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਬੋਝ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਆਪਸੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ UPI ਮੁਫ਼ਤ ਰਹੇਗਾ। ਆਟੋ-ਡੈਬਿਟ ਭੁਗਤਾਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ।
- ਛੋਟੇ ਵਪਾਰੀ: ਜਿਹੜੇ ਵਪਾਰੀ UPI ਰਾਹੀਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਲਕ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਬੈਂਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੈਅ ਹੋਵੇਗੀ।
- ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਈ-ਕਾਮਰਸ: 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ‘ਤੇ 0.4% ਚਾਰਜ ਲੱਗੇਗਾ। 75,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਭੁਗਤਾਨ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੀਸ 300 ਰੁਪਏ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ
| ਭੁਗਤਾਨ ਰਕਮ | MDR ਦਰ | ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਲਕ |
| ₹2,000 ਤੱਕ | 0% | ₹0 |
| ₹3,000 | 0.40% | ₹12 |
| ₹50,000 | 0.40% | ₹200 |
| ₹75,000 ਤੋਂ ਵੱਧ | ਫਿਕਸਡ ਕੈਪ | ₹300 |
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ
- ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਫੀਸ: 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਫੀਸ ‘ਤੇ ਫਲੈਟ 300 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਚਾਰਜ ਲੱਗੇਗਾ।
- ਰੇਲਵੇ, ਈਂਧਨ ਅਤੇ ਬੀਮਾ: ਰੇਲਵੇ ਟਿਕਟਾਂ, ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ, ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਰਗੇ ਘੱਟ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ‘ਤੇ 0.4% ਦੀ ਬਜਾਏ 5 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਫਿਕਸ ਫੀਸ ਰਹੇਗੀ।
- ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ: ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਭੁਗਤਾਨ ‘ਤੇ MDR ਦਰ ਸਿਰਫ਼ 0.02% ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਹੱਦ 300 ਰੁਪਏ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਵਪਾਰੀ ਇਸ ਸ਼ੁਲਕ ਦਾ ਬੋਝ ਗਾਹਕਾਂ ‘ਤੇ ਨਾ ਪਾਉਣ। NPCI ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 95% ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰਚੈਂਟ ਲੈਣ-ਦੇਣ 2,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਇਸ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੇਗੀ।
MDR ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
Merchant Discount Rate (MDR) ਉਹ ਫੀਸ ਹੈ ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ MDR ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ UPI ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖਰਾ ਚਾਰਜ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੁਗਤਾਨ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ, ਵਪਾਰੀ ਕਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਾਧਨ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਨਵੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ UPI ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ P2P ਅਤੇ Merchant Payment ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੁਕਾਨ, ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ UPI ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਪਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਾਗੂ ਚਾਰਜ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਹੇਗਾ।