ਲੱਦਾਖ ਨੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਈ ਪੂਰੀ ਪਾਬੰਦੀ, ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ

ਲੇਹ/ਲੱਦਾਖ: ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲੱਦਾਖ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ, ਵਿਕਰੀ, ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੱਦਾਖ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜੈਵਿਕ (ਆਰਗੈਨਿਕ) ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਜਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਣ ਲੱਦਾਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਜਾਂ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ₹10,000 ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਖੇਤੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਮੁੱਖ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਗਬਾਨੀ, ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ, ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਮਦਦ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਇਹ ਦੌਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਆਸਾਨ ਬਣ ਸਕੇ।

ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਹੋਰ ਬਲ

ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਖੇਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਉਚਿਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਣਗੇ ਵਧੀਆ ਭਾਅ

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਕੀਮਤ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੱਦਾਖ ਦੀ ਆਰਗੈਨਿਕ ਪਛਾਣ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਲੱਦਾਖ ਦੇ ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪਰਿਆਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ, ਸਗੋਂ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਪਿੰਡ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ

ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲੱਦਾਖ ਦੇ 207 ਰੈਵੇਨਿਊ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਨ (Organic Certification) ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਾਜਬ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ।

ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ

ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਬਦਲਾਅ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਲਾਈ, ਜੈਵਿਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਲੱਦਾਖ ਵਰਗੇ ਦੁਰਗਮ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਿਸਾਲ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਇਹ ਮਾਡਲ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।