ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਰਾਹਤ: ਫ਼ਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਰਕਰਾਰ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (NGT) ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਾਖਲ ਹਲਫਨਾਮੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚੇ ਗਏ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿੰਚਾਈ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਈ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਜਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?

ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਰਨਆਫ (Agricultural Runoff) ਕਾਰਨ ਭੂ-ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। NGT ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗੀ ਸੀ।

ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦਾਖਲ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ (PBTI) ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟ (0.1 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਿਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ

• ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂਚੇ ਗਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ ਲਿਮਿਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਿਲਿਆ।
• 77 ਸਿੰਚਾਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 63 ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਰਜ ਹੋਈ।
• 88 ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 68 ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਮਿਲਿਆ।
• ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 0.005 ਤੋਂ 0.131 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹੀ।
• ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਤਰਾ 0.5 ਤੋਂ 6.7 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਕੀ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ?

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਾਹਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਣਤਰਾਂ (Geological Formations) ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

WHO ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾ (WHO) ਵੱਲੋਂ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮਕ ਮਾਪਦੰਡ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਅੱਗੇ ਕੀ?

ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂਚ ਅਨੁਸਾਰ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨਿਅਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਜਲ, ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜਨ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।