ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹੇਠਾਂ ਗ੍ਰਾਫ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ, ਆਪਸੀ ਫ਼ਾਸਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ (Table) ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਰੁੱਖ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਲਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
| ਰੁੱਖ ਦਾ ਨਾਮ | ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਮਾਂ | ਫ਼ਾਸਲਾ | ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ |
| ਟਾਹਲੀ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ, ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ | 3-5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜ, ਫਰਨੀਚਰ, ਬਾਲਣ |
| ਸਫ਼ੈਦਾ | ਫਰਵਰੀ-ਸਤੰਬਰ (ਵਧੀਆ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ) | 3 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ, 4×2 ਮੀਟਰ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ‘ਚ | ਟਿੰਬਰ, ਪਲਪ ਤੇ ਪੇਪਰ, ਬੱਲੀਆਂ, ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜ, ਬਾਲਣ |
| ਪਾਪਲਰ | ਅੱਧ ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਅੰਤ ਤੱਕ | 3 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ, 5×4 ਮੀਟਰ ਜਾਂ 8×2.5 ਮੀਟਰ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ‘ਚ | ਪਲਾਈ, ਮਾਚਸ ਦੀਆਂ ਤੀਲਾਂ, ਪਲਪ ਤੇ ਪੇਪਰ, ਪੈਕਿੰਗ ਲਈ ਡੱਬੇ |
| ਬਰਮਾਂ ਡੇਕ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ, ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ | 4 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜ, ਪਲਾਈ ਬੋਰਡ, ਫਰਨੀਚਰ |
| ਬਕੈਣ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | ਖੂਹਾਂ/ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਮੀਟਰ ‘ਤੇ | ਛਾਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਨਿੰਮ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 3-5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਦਵਾਈਆਂ, ਬਾਇਓ-ਖੇਤੀ ਜ਼ਹਿਰਾਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਟੂਣ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜ, ਛਾਂ, ਬਾਲਣ |
| ਸੁਹੰਜਣਾ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ, ਮਾਰਚ-ਅਪ੍ਰੈਲ | 3 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ, 3×2 ਮੀਟਰ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ‘ਚ | ਦਵਾਈਆਂ, ਚਾਰਾ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਸਰੀਂਹ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | ਸੜਕਾਂ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ 4-5 ਮੀਟਰ | ਬਾਲਣ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਕਿੱਕਰ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 4-5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਬਾਲਣ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ |
| ਲਸੂੜਾ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 4-5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ, ਅਚਾਰ |
| ਤੂਤ | ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ | 4 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਪਾਲਣ ਵਾਸਤੇ, ਚਾਰਾ |
| ਬਹੇੜਾ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 6 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਦਵਾਈਆਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਹਰੜ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 6 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਦਵਾਈਆਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
| ਅਰਜਨ | ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ | 5 ਮੀਟਰ ਬੰਨਿਆਂ ‘ਤੇ | ਦਵਾਈਆਂ, ਸਜਾਵਟੀ ਰੁੱਖ |
ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ (Key Takeaways)
- ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ (ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ): ਇਹ ਸਮਾਂ ਟਾਹਲੀ, ਨਿੰਮ, ਸੁਹੰਜਣਾ, ਕਿੱਕਰ, ਹਰੜ, ਬਹੇੜਾ ਅਤੇ ਅਰਜਨ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਾਈ: ਪਾਪਲਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦਾ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਬੰਨਿਆਂ (ਵੱਟਾਂ) ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੱਕੜ ਪਲਾਈਵੁੱਡ ਅਤੇ ਪੇਪਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਮੁੱਲ ‘ਤੇ ਵਿਕਦੀ ਹੈ।
- ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ: ਨਿੰਮ, ਸੁਹੰਜਣਾ, ਹਰੜ ਅਤੇ ਬਹੇੜਾ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਲਸੂੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਅਚਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ
- ਪੌਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਨਰਸਰੀ ਤੋਂ ਹੀ ਖਰੀਦੋ।
- ਬਰਸਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੌਦੇ ਲਗਾਓ।
- ਪੌਦੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਟ੍ਰੀ ਗਾਰਡ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘੇਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਓ।
- ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਨਿਯਮਿਤ ਦੇਖਭਾਲ, ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰੋ।
- ਘਰ, ਖੇਤ ਜਾਂ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
ਹਰ ਰੁੱਖ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ
ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਛਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਸੋਖਦਾ ਹੈ, ਭੂ-ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੋਟ: ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਫ਼ਾਸਲੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਧੁੱਪ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇ।
ਆਓ, ਇਸ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਈਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾਈਏ!