ਬੱਲੋਵਾਲ ਸੌਂਖੜੀ (ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ): ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੰਢੀ (ਕੰਡੀ) ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (Crop Diversification) ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਕਣ।
ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣੀ ਮੱਕੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗਾ ਉਤਪਾਦਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੱਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਕਰਕੇ ਮੁੱਲ ਵਧੇਰੇ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੰਢੀ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੋਣ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਾਨ ਸੋਇਆਬੀਨ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਵਣ ਖੇਤੀ (Agroforestry) ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਾਪਲਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦਾ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਆਮਦਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਹਲਦੀ, ਅਦਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਇੱਕ ਉਮੀਦਭਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਜਲ ਨਿਕਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਭਾਅ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਢੀ ਇਲਾਕਾ ਆਰਗੈਨਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਮੁੱਲ ਵਧੇਰੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੰਢੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਵਣ ਖੇਤੀ, ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਧੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।