ਲੰਡਨ/ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ: ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, PTSD (ਪੋਸਟ-ਟਰਾਮੈਟਿਕ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਡਿਸਆਰਡਰ) ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ‘ਬਲੂ ਸਪੇਸ ਥੈਰੇਪੀ’ (Blue Space Therapy) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਰਗੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ, ਫ੍ਰੀ-ਡਾਈਵਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰਫ਼ਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਕੌਰਨਵਾਲ ਦੇ 67 ਸਾਲਾ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕ ਡੇਵ ਫਿਲਿਪਸ ਇੱਕ ਸਮੇਂ PTSD ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਡੂੰਘੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ।
ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਡੇਵ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਹੀਣਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤ
ਪੂਰਵ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਕ ਡਾ. ਜੇਮਸ ਜੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ‘ਵੇਟਲੈੱਸਨੈੱਸ’ (ਭਾਰਹੀਣਤਾ) ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘਟਣ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
‘ਬਲੂ ਮਾਈਂਡ’ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਰਥਨ
ਮਰੀਨ ਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ ਵਾਲੇਸ ਜੇ. ਨਿਕੋਲਸ ਦੀ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ ‘Blue Mind’ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਾਰਮੋਨ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਰੁਝਾਨ
ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾ Waves of Recovery ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੋਫੀ ਪਾਈਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਬ 50 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਫ਼ਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਵੈੱਟਸੂਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਝਿਜਕ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਕ੍ਰੀਨ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲ ਸਰੋਤ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਹਰ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬਲੂ ਸਪੇਸ ਥੈਰੇਪੀ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਇਲਾਜ, ਮਨੋਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ (Complementary) ਥੈਰੇਪੀ ਵਜੋਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।