ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਮੈਦਾਨੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਕਦੇ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹਾਰਟੀਕਲਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਕਰਨਾਲ) ਦੇ ਫ੍ਰੂਟ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਬਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਸੇਬ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਰਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਧੀਆ ਝਾੜ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਡਾ. ਬਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਸ਼ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:
ਲੋ-ਚਿਲਿੰਗ (Low-Chilling) ਵੈਰਾਇਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਵਰਦਾਨ
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੇਬ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ 1000 ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ‘ਚਿਲਿੰਗ ਰਿਕੁਆਇਰਮੈਂਟ’ (7 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਪਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਟੈਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ—‘ਡੋਰਸੈੱਟ’ (Dorsett) ਅਤੇ ‘ਅੰਨਾ’ (Anna)—ਲੋ-ਚਿਲਿੰਗ ਵੈਰਾਇਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 350 ਘੰਟੇ (7 ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੰਬਾਲਾ ਦੇ ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਸਫ਼ਲ ਤਜਰਬਾ
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੀਜਨਲ ਸੈਂਟਰ—ਚਾਂਦ ਸੋਲੀ (ਅੰਬਾਲਾ) ਵਿਖੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਸਲ ਹੁਣ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਝਾੜ (Yield) ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਾਗਬਾਨੀ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ:
- ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ: ਸੇਬ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਦੂਰੀ (Spacing): ਇੱਕ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਲਾਈਨ (Row-to-Row) ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਬੂਟੇ ਤੋਂ ਬੂਟੇ (Plant-to-Plant) ਦੀ ਦੂਰੀ 3 ਮੀਟਰ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰ-ਕ੍ਰਾਪਿੰਗ (ਅੰਤਰ-ਫ਼ਸਲੀ) ਅਤੇ ਝਾੜ
“ਅਸੀਂ ਬੂਟਾ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ 3 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੇਬ ਦੀ ਕੋਈ ਫ਼ਸਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬੂਟਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ (Fruiting) ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬੂਟੇ ਦਾ ਢਾਂਚਾ (Structure) ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹਨਾਂ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ਖੇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੰਟਰ-ਕ੍ਰਾਪਿੰਗ (Inter-cropping) ਕਰਕੇ ਦੂਜੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।” — ਡਾ. ਬਿਜੇਂਦਰ ਸਿੰਘ
- ਕਦੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਫਲ: ਬੂਟਾ ਲਗਾਉਣ ਦੇ 3 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਝਾੜ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਪ੍ਰਤੀ ਬੂਟਾ ਉਤਪਾਦਨ: ਫਿਲਹਾਲ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਬੂਟਿਆਂ ਤੋਂ 20 ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋ ਪ੍ਰਤੀ ਬੂਟਾ ਫਲ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੂਟੇ ਦੀ ਉਮਰ 5 ਤੋਂ 7 ਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਉਤਪਾਦਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ।
ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖਟਾਸ (ਥੋੜ੍ਹਾ ਖੱਟਾ-ਮਿੱਠਾ ਟੈਸਟ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ:
- ਇਹ ਉਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਸੇਬ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
- ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਪਤਕਾਰ ਬਹੁਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਲਕੇ ਖੱਟੇ-ਮਿੱਠੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੂਟੇ ਕਿੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ?
ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹਾਰਟੀਕਲਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਾਲੇ ਨਵੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਪਾਰਕ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਜੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਵੀਰ ‘ਅੰਨਾ’ ਅਤੇ ‘ਡੋਰਸੈੱਟ’ ਵੈਰਾਇਟੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬੂਟੇ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਲਨ (ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਸਥਿਤ ਵਾਈ.ਐੱਸ. ਪਰਮਾਰ ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਵਾਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੂਟੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਟ੍ਰਾਇਲ ਲਗਾਏਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।