ਪਟਿਆਲਾ: ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ‘ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁਦਾਇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ’ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਖੋਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖੁਲਾਸੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ (ਅਗਰੈਸ਼ਨ) ਦਾ ਪੱਧਰ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਖੋਜ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਖੋਜਾਰਥੀ ਡਾ. ਤਾਜਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਡਾ. ਕਵਿਤਾ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਲਗਭਗ 1200 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ (580 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 620 ਲੜਕੀਆਂ) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਖੋਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ: ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿੰਨਾ ਗੁੱਸਾ?
ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਨਤੀਜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਸੋਚਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ:
- ਲੜਕੇ ਬਨਾਮ ਲੜਕੀਆਂ: ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਪੱਧਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
- ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਸਾਇੰਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਰਟਸ (ਕਲਾ) ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।
- ਪਰਿਵਾਰਕ ਢਾਂਚਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਰਿਹਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕਹਿਰੇ (Nuclear) ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਵਧੇਰੇ ਗੁੱਸੇਖੋਰ ਪਾਏ ਗਏ।
- ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ (Emotional Intelligence): ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾ ਕਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪਿਆ?
ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾਂ ਪੇਂਡੂ ਪਿਛੋਕੜ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਰਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
“ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਅਗਰੈਸ਼ਨ ਸਕੇਲ’ ਅਤੇ ‘ਪ੍ਰਸਨੈਲਿਟੀ ਸਕੇਲ’ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਮੀਲ ਦਾ ਪੱਥਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ।” – ਡਾ. ਤਾਜਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ
ਇਹ ਖੋਜ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕਿਤਾਬੀ ਗਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਵੀ ਅਤਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ।