ਲਖਨਊ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪੁਰਾਣੇ ਆਲੂਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੈਮੀਕਲ ਲਗਾ ਕੇ “ਨਵਾਂ ਆਲੂ” ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖ਼ੁਰਾਕ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਕਰੀਬ 75 ਟਨ (750 ਕੁਇੰਟਲ) ਨਕਲੀ ਨਵਾਂ ਆਲੂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ 20 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ ਆਲੂ ਕੈਮੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 80 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ‘ਚ ਹੋਇਆ ਪਰਦਾਫਾਸ਼
ਦੈਨਿਕ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਗਿਰੋਹ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਖੁਫ਼ੀਆ ਕੈਮਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਰਿਪੋਰਟਰ ਆਲੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਸੰਭਲ, ਬਹਜੋਈ ਅਤੇ ਚੰਦੌਸੀ (ਪੱਛਮੀ ਯੂਪੀ) ਦੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜਾਂ ‘ਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਆਲੂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ “ਨਵਾਂ ਆਲੂ” ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4 ਸਟੈਪ ‘ਚ ਇੰਝ ਬਣਦਾ ਹੈ ਨਕਲੀ “ਨਵਾਂ” ਆਲੂ
- ਸੁਕਾਉਣਾ: ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ‘ਚ ਰੱਖਿਆ 8-10 ਮਹੀਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਆਲੂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਦਿਨ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਮੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।
- ਮਿੱਟੀ ਲਗਾਉਣਾ: ਆਲੂ ‘ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਚ ਸੇਲਖੜੀ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਕੱਥਾ ਮਿਲਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੱਗੇ ਕਿ ਆਲੂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਖੇਤ ‘ਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਰੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਮਿੱਟੀ: ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੀਲੀ, ਕਾਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਖਨਊ ਲਈ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਲਈ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਪੀਲੀ ਮਿੱਟੀ।
- ਅਮੋਨੀਆ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ: ਨਵੇਂ ਆਲੂ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਲੂ ‘ਤੇ ਅਮੋਨੀਆ (ਅਮੋਨੀਅਮ ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਸਾਈਡ – NH3) ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਿਰਫ਼ 8 ਤੋਂ 10 ਘੰਟਿਆਂ ‘ਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਟਿੰਗ ‘ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਸੰਭਲ-ਬਹਜੋਈ ਹਾਈਵੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਮੁਨੀਮ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ‘ਚ ਸੇਲਖੜੀ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮੋਨੀਆ ਛਿੜਕ ਕੇ ਆਲੂ ‘ਚ ਚਮਕ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁਤਾਬਕ ਪੀਲਾ ਜਾਂ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲਾ ਆਲੂ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਓਖਲਾ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦਪੁਰ ਮੰਡੀ ਤੱਕ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁੰਨੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਬੋਰੀ (50 ਕਿਲੋ) ਆਲੂ 600 ਰੁਪਏ ‘ਚ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫੁਟਕਰ ‘ਚ 80 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਤੱਕ ਵਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਖਨਊ ਭੇਜਣ ਦਾ ਰੇਟ 1200 ਰੁਪਏ ਕੁਇੰਟਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਚੰਦੌਸੀ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਜਰਮਨੀ ਮਿੱਟੀ, ਕੱਥੇ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਮਿੱਟੀ ਆਲੂ ‘ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧੋਣ ‘ਤੇ ਹੀ ਲਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੇਡ
ਫ਼ਰੁੱਖਾਬਾਦ, ਕੰਨੌਜ, ਆਗਰਾ, ਮੈਨਪੁਰੀ ਤੇ ਹਾਥਰਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਵਾਂ ਆਲੂ ਨਵੰਬਰ ‘ਚ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਯੂਪੀ ਦੀ ਮੰਡੀ ‘ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾਖੋਰ ਸਤੰਬਰ ‘ਚ ਹੀ ਨਕਲੀ ਨਵਾਂ ਆਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ਲਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਜਲਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਇਹ ਧੰਦਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ। 2022 ‘ਚ ਗੋਰਖਪੁਰ ‘ਚ ਸਿਰਫ਼ ਢਾਈ ਕੁਇੰਟਲ ਨਕਲੀ ਆਲੂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2025 ‘ਚ ਯੂਪੀ ‘ਚ 750 ਕੁਇੰਟਲ ਨਕਲੀ ਆਲੂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਪੀ ਦੇ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜਾਂ ‘ਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਇਹ ਧੰਦਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਯੂਪੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੱਕ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ?
ਲਖਨਊ ਦੇ ਇੱਕ ਗੈਸਟ੍ਰੋਲੌਜਿਸਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮੋਨੀਆ ਲੱਗੇ ਆਲੂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਿਡਨੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲਿਵਰ ਅਮੋਨੀਆ ਨੂੰ ਯੂਰੀਆ ‘ਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ‘ਚ ਯੂਰੀਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪੱਖ
ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖ਼ਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ: ਆਲੂ ਖ਼ਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਫ਼-ਚਮਕੀਲਾ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲੱਗਾ ਆਲੂ ਬਹੁਤ ਸਸਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ ਅਤੇ ਧੋ ਕੇ ਹੀ ਵਰਤੋਂ।