ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਮੰਦ ਗਤੀ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਸਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ 126 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਕਾ ਜੂਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 21 ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਵਰਖਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪੈਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
2009 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਘਾਟ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2009 ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 49 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਸੀ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਔਸਤਨ 165.4 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 11 ਜੂਨ ਤੱਕ ਮਾਨਸੂਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ 21 ਜੂਨ ਤੱਕ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।
ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਮੀ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਧੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 66 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਘਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 41 ਫ਼ੀਸਦੀ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ 42 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ।
| ਖੇਤਰ | ਅਸਲ ਬਾਰਿਸ਼ (ਮਿਮੀ) | ਆਮ ਕੋਟਾ (ਮਿਮੀ) | ਕਮੀ (%) |
| ਪੂਰਵ-ਉੱਤਰਪੂਰਵ | 122.4 | 207.6 | -41% |
| ਪੂਰਵੋੱਤਰ (ਨੋਰਥ-ਈਸਟ) | 37.1 | 42.0 | -12% |
| ਮੱਧ ਭਾਰਤ | 31.9 | 94.3 | -66% |
| ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ | 80.0 | 108.9 | -26% |
| ਕੁੱਲ ਦੇਸ਼ | 57.4 | 99.2 | -42% |
ਸਾਊਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਉੱਤੇ ਅਸਰ
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਖਰੀਫ਼ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। 12 ਜੂਨ ਤੱਕ ਕੁੱਲ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਖੇਤਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 3.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ। ਕਪਾਹ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ 43.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦਾਲਾਂ ਦਾ ਰਕਬਾ 28 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਧਾਨ ਦੀ ਬਿਜਾਈ 28.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 28.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ ਕਰੀਬ 16 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
25 ਜੂਨ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ਮੌਸਮੀ ਤੰਤਰ ਕਾਰਨ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 25 ਜੂਨ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਸਿੱਕਿਮ ਅਤੇ ਉਪ-ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਵੀ ਉਮੀਦ
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 21 ਤੋਂ 22 ਜੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੌਸਮੀ ਤੰਤਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸਮਾਂ
ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਨਸੂਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੇਰੀ ਜਾਂ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਪੇਂਡੂ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਦੀ ਕਮੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।