ਲੰਡਨ/ਪੈਰਿਸ: ਯੂਰਪ ਦੇ 23 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਰਿਕਾਰਡ-ਤੋੜ ਹੀਟਵੇਵ (ਲੂ) ਨੇ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਰਿਸਰਚ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ 11 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਖਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਇਹ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਵਧ ਕੇ 61 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ
ਯੂਰਪੀਅਨ ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀ ਲਗਭਗ 34 ਫੀਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਗ੍ਰਿੱਡਾਂ, ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਹੈ।
ਓਮੇਗਾ ਬਲਾਕ (Omega Block) ਬਣਿਆ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ
ਭਾਸਕਰ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਹੀਟਵੇਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ‘ਓਮੇਗਾ ਬਲਾਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮੌਸਮ ਪੈਟਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਿਸਟਮ ਦੋ ਲੋ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਯੂਨਾਨੀ ਅੱਖਰ ਓਮੇਗਾ ($\Omega$) ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਸਿਸਟਮ ਗਰਮ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਘੱਟ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਲਗਾਤਾਰ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ (Climate Change) ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ 20% ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸੀ; ਬ੍ਰਿਟੇਨ-ਫ਼ਰਾਂਸ ‘ਚ ਏਸੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੀ
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੀਟਵੇਵ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ 20% ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਏਸੀ (AC) ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ (ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਹਨ)। ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ‘ਤੇ ਘਰ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਏਸੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ 330% ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ 1000% ਤੱਕ ਦਾ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦੇ ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਰਟੇਬਲ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੇਨ (ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਾ 45 ਡਿਗਰੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ), ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਇਟਲੀ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਗਰਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 45 ਡਿਗਰੀ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਯੂਰਪ ਦੀ 36 ਡਿਗਰੀ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ?
ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ 45 ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 36 ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ ਆਫ਼ਤ ਕਿਉਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 45 ਡਿਗਰੀ ਤਾਪਮਾਨ ਅਕਸਰ ਸੁੱਕੀ ਗਰਮੀ (Dry Heat) ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਸੀਨਾ ਜਲਦੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਡਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ 36 ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਗਰਮੀ ਭਾਰੀ ਹੁੰਮਸ (Humid Heat) ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁੰਮਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਸੀਨਾ ਸੁੱਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰੋਂ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ‘ਵੇਟ-ਬਲਬ‘ (Wet-Bulb) ਖਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵੇਟ-ਬਲਬ ਤਾਪਮਾਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।