ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਵੱਲੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਤਾਜ਼ਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਰੇਖਾ
IMD ਮੁਤਾਬਕ 21 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਰੇਖਾ ਜੈਸਲਮੇਰ, ਨਾਗੌਰ, ਸੀਕਰ, ਰੋਹਤਕ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਮਾਨਸੂਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੀਂਹ ਰੁਕਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਹੇਠਲੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਸਾਈਕਲੋਨਿਕ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਮੀ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਦਾਇਗੀ
IMD ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਅਗਲੇ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਕਦਮ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 36 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਮੀਂਹ
ਇਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵਰਖਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 267.8 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੀ ਆਮ ਵਰਖਾ 419.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਲਗਭਗ 36 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ।
ਮੀਂਹ ਦੀ ਇਹ ਘਾਟ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਰਖਾ ਸਿਰਫ਼ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਨਮੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੀਚਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਖਾ ਘਾਟ
ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਦਰਜ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ 312.9 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਵਰਖਾ 413 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਲਗਭਗ 24 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ।
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਸੂਨੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਲਾਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਫਸਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਰਖਾ ਦੀ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੀਂਹ
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ 708.1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਰਖਾ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਵਰਖਾ 821.7 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 14 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਨਾਲ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਸਮ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵਾਧਾ
ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 21 ਸਤੰਬਰ ਲਈ IMD ਦੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਮੋਹਾਲੀ ਪੂਰਵ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਕਰੀਬ 35 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 35-37 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਟਿਆਲਾ ਲਈ ਵੀ 21 ਤੋਂ 27 ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 35 ਤੋਂ 37 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗਰਮੀ ਮੁੜ ਮਈ-ਜੂਨ ਵਾਲੇ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਪਰ ਮਾਨਸੂਨੀ ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਗਰਮੀ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੀਂਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ?
ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਵਿਘਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਗਰਜ-ਚਮਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
IMD ਦੇ 21 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਬੁਲੇਟਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲਈ 21 ਤੋਂ 27 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰਿਆਣਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਲਈ 25 ਤੋਂ 27 ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਗਰਜ-ਚਮਕ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਰਖਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਗੋਂ ਮਾਨਸੂਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ?
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਖਰੀਫ਼ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਹਾੜ੍ਹੀ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਫਸਲ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੇਗਾ।
ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਮਾਨਸੂਨ ਹੁਣ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ
21 ਸਤੰਬਰ 2026 ਦੀ IMD ਅਪਡੇਟ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਲਈ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਕੂਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਸਾਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 36 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 24 ਫੀਸਦੀ ਵਰਖਾ ਘਾਟ ਦਰਜ ਹੋਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਦਾਇਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਵਰਖਾ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੀ ਹੈ।