ਕੇਰਲਾ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੁਪਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਖੇਤੀ ਚਿੰਤਕ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ‘Save Our Rice’ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਥਾਨਲ ਵੱਲੋਂ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਸੱਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 1,054 ਦੇਸੀ ਝੋਨਾ ਕਿਸਮਾਂ, 26 Rice Diversity Blocks ਅਤੇ 21 ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ 30,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੇ ਬਦਲੀ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ
1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾਪਾਨੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਮਾਸਾਨੋਬੂ ਫੁਕੂਓਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ The One-Straw Revolution ਲੱਗੀ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਫੁਕੂਓਕਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਊਸ਼ਾ ਦੀ ਸੋਚ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਬੀਜ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।
ਥਾਨਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਲੜਾਈ
ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਸਥਾ ਥਾਨਲ (Thanal) ਨਾਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਸਾਇਣਕ ਖੇਤੀ, ਮਹਿੰਗੇ ਖੇਤੀ ਇਨਪੁੱਟ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਸਰਗੋਡ ਵਿੱਚ ਐਂਡੋਸਲਫਾਨ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲੀ ਲੰਬੀ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸੋਚ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ, ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਉਤਨੇ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।
‘ਸੇਵ ਅਵਰ ਰਾਈਸ’ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ
Save Our Rice Campaign ਨੇ ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੀਜ ਲੱਭੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇਹ ਬੀਜ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਸਟੋਰਾਂ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਬੀਜ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ।
ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਲੈਬ ਜਾਂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉਗਾਉਣ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Rice Diversity Blocks ਬਣੇ ‘ਜੀਵੰਤ ਬੀਜ ਬੈਂਕ’
ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ Rice Diversity Blocks (RDBs) ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾ ਕੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਉਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਲਈ ਬੀਜ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨ ਖ਼ੁਦ ਬੀਜ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਉਤਪਾਦਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਾਹਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਥਾਨਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 26 Rice Diversity Blocks ਅਤੇ 21 ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੀਡ ਬੈਂਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ 1,054 ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਹਰ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਝੋਨਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕਰੁੱਪੂ ਕਾਵੁਨੀ, ਮਾਪਿਲਈ ਸਾਂਬਾ, ਜੀਰਾਗਾ ਸਾਂਬਾ, ਕੱਟੂਯਾਨਮ, ਰਾਜਾਮੁਦੀ ਅਤੇ ਰਕਤ ਸ਼ਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਣੇ ਦੇ ਰੰਗ ਜਾਂ ਸਵਾਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਸਥਾਨਕ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ, ਕੁਝ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖਾਰਾਪਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦਿਖਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਮੌਸਮੀ ਲਚਕਤਾ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਵਿਵਿਧਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
| ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਮੂਲ ਰਾਜ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ/ਗੁਣ |
| ਕਰੁੱਪੂ ਕਾਵੁਨੀ (Karuppu Kavuni) | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ | ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਚੌਲ, ਐਂਟੀ-ਆਕਸੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ |
| ਮਾਪਿਲਈ ਸੰਬਾ (Mappillai Samba) | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ | ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਚੌਲ, ਆਇਰਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਕ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ |
| ਰਕਤ ਸ਼ਾਲੀ (Raktha Sali) | ਕੇਰਲ | ਲਾਲ ਝੋਨੇ ਦੀ ਦੁਰਲੱਭ ਕਿਸਮ, ਸਿਹਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਗੁਣਕਾਰੀ |
| ਰਾਜਾਮੁਡੀ (Rajamudi) | ਕਰਨਾਟਕ | ਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਿਸਮ |
| ਥੰਗਾ ਸੰਬਾ (Thanga Samba) | ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ | ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁਆਦੀ ਮਹਿਕ |
ਬੀਜ ਮੇਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪ ਸੰਭਾਲੀ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ
ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਬੀਜ ਮੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ Nel Thiruvizha ਵਰਗੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੇਲਿਆਂ ਨੇ ਬੀਜ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਂਝੀ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੀਜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਿਜਾਈ, ਕਟਾਈ, ਸੰਭਾਲ, ਖੇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਔਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਬੀਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਕੜੀਆਂ
ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਖਾਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਬੀਜ ਦੀ ਚੋਣ, ਸੁਕਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ‘Save Our Rice’ ਵਰਗੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉਸ ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੀ ਦੇਸੀ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ
ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਖੇਤੀ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਤੇ ਅਚਾਨਕ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਕਿਤੇ ਲੰਬਾ ਸੋਕਾ, ਕਿਤੇ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖਾਰਾਪਣ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਲਈ ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ‘Save Our Rice’ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਲਚਕਤਾ ਲਈ ਬੀਜ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਬੀਜ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਮਤਲਬ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ
ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਖੇਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ?
ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਜਿਹੀ ਖੇਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾਏ?
ਊਸ਼ਾ ਸੂਲਾਪਾਨੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਇਸ ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਝੋਨੇ ਦੀਆਂ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਬਣੀ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਘਾਟ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਡੂੰਘਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਬੀਜ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।