ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਮਾਨਸੂਨ ਅਜੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀ (Western Disturbances) ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੂਰਾ ਇਲਾਕਾ ਮਾਨਸੂਨ ਵਰਗੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਅਗਲੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀਆਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ 6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੋਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰ੍ਹਿਆ ਮੀਂਹ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਠਿੰਡਾ 39°C ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਭਿਵਾਨੀ 39.5°C ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕੋਟੇ ਨਾਲੋਂ 38% ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੀਂਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਾਰ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ 3 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ 4 ਜੂਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਅਸਮਾਨੀ ਚੱਕਰਵਾਤ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ 8 ਜੂਨ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ 3 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਹਾੜੀ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਬਚਾਇਆ: ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 17 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ 6 ਪੱਛਮੀ ਗੜਬੜੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 4 ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ‘ਲੰਬਾ ਬ੍ਰੇਕ’
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਖਾ 8 ਜੂਨ ਤੋਂ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਸਾਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਨੇ ਇੰਨਾ ਲੰਬਾ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਹੈ:
- 2024: ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸ਼ਾਖਾ ਜੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ 8-9 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਸੁਸਤ ਰਹੀ ਸੀ।
- 2025: ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤੱਟ ਕੋਲ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰੀਬ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਰੁਕੀ ਰਹੀ ਸੀ।
- ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ: ਇਸ ਵਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 21 ਤੋਂ 23 ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ
17 ਜੂਨ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 74.3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੀਂਹ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ 46.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 37.8% ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫਿਲਹਾਲ ਮੀਂਹ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ‘ਨੋ ਵਾਰਨਿੰਗ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ (Trend)
ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਆਮਦ ਕਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ:
| ਸਾਲ | ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਆਮਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ | ਸਥਿਤੀ / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ |
|---|---|---|
| 2025 | 22 ਜੂਨ | ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਇਆ, ਫਿਰ ਬ੍ਰੇਕ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ‘ਚ ਮੀਂਹ ਪਿਆ। |
| 2024 | 27 ਜੂਨ | ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਆਇਆ ਅਤੇ 2 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। |
| 2023 | 25 ਜੂਨ | ਜੂਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। |
| 2022 | 30 ਜੂਨ | ਆਮ ਗਤੀ ਨਾਲ ਜੂਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ। |
| 2021 | 13 ਜੂਨ | ਸਭ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਆਗਮਨ (ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 17 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਿਆ)। |
| 2020 | 24 ਜੂਨ | ਤੈਅ ਸਮੇਂ ਤੋਂ 6 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ। |
| 2019 | 2 ਜੁਲਾਈ | ਆਮ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ। |
| 2018 | 28 ਜੂਨ | ਜੂਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਦਿੱਤੀ। |
| 2017 | 11 ਜੁਲਾਈ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਰੀ, ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। |
| 2016 | 28 ਜੂਨ | ਆਮ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੋਇਆ। |
ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਪੂਰਵਅਨੁਮਾਨ (Weather Alert)
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ:
- 18 ਜੂਨ: ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਬਠਿੰਡਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 40-50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਅੰਧੜ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ।
- 19 ਜੂਨ: ਪਠਾਨਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਬੂੰਦਾਬਾਂਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- 20 ਜੂਨ: ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਛਾਏ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਧੂੜ ਭਰੀ ਆਂਧੀ ਚੱਲਣ ਦੇ ਆਸਾਰ ਹਨ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਗਲੇ 6 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਰਹੇਗੀ, ਪਰ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।