ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ (ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ) ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ । ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੂਬਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ ਕਾਫੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ।
1. ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (Main Highlights)
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ “ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ” (Below Normal) ਰਹਿਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ।
- ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਅੰਕੜਾ: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ (LPA) ਦਾ 92% ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ।
- LPA ਕੀ ਹੈ? 1971-2020 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਔਸਤ ਬਾਰਿਸ਼ 87 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ LPA ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
- ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ: ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼” (Below Normal) ਅਤੇ “ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼” (Deficient) ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ।
2. ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
- ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ।
- ਖੇਤਰੀ ਔਸਤ (LPA): ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਔਸਤ ਬਾਰਿਸ਼ 439.8 mm, ਹਰਿਆਣਾ ਲਈ 426.0 mm ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਈ 844.9 mm ਹੈ । ਇਸ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3. ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ
ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਗਲੋਬਲ ਕਾਰਨ ਹਨ:
- ਐਲ ਨੀਨੋ (El Niño) ਦਾ ਖਤਰਾ: ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ‘ਲਾ ਨੀਨਾ’ ਸਥਿਤੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਮੌਸਮ ਮਾਡਲ (MMCFS) ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ‘ਐਲ ਨੀਨੋ’ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ।+1
- ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਡਾਈਪੋਲ (IOD): ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਿਰਪੱਖ (Neutral) ਹਨ, ਪਰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ‘ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ IOD’ ਬਣਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ।
- ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2026 ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚਾਦਰ (Snow Cover) ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ । ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਦਾ ਉਲਟ ਸਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 。+1
4. ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ (Probabilistic Forecast)
IMD ਨੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ:
| ਸ਼੍ਰੇਣੀ (Category) | ਬਾਰਿਸ਼ (LPA ਦਾ %) | ਸੰਭਾਵਨਾ (Probability) |
|---|---|---|
| ਬਹੁਤ ਘੱਟ (Deficient) | < 90% | 35% |
| ਆਮ ਤੋਂ ਘੱਟ (Below Normal) | 90-95% | 31% |
| ਆਮ (Normal) | 96-104% | 33% |
| ਆਮ ਤੋਂ ਵੱਧ (Above Normal) | 105-110% | 6% |
| ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ (Excess) | > 110% | 17% |
5. ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਦੋਂ ਮਿਲੇਗੀ?
ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ। IMD ਵੱਲੋਂ:
- ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ: ਦੂਜੀ ਸਟੇਜ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ ।
- ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਿਪੋਰਟ: ਜੂਨ, ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਖਾਸ ਅਪਡੇਟ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ ।
- ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ: ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ (ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ) ਲਈ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਮੌਸਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।