ਡੋਡੋਮਾ (ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ): ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਨੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਦਲੇਰਾਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਿਆਂ 805 ਖਤਰਨਾਕ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ (Pesticides) ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ‘ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਪਲਾਂਟ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਪੈਸਟੀਸਾਈਡ ਅਥਾਰਟੀ’ (TPHPA) ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਾਤਕ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੇ।
ਕਿਉਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ?
ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ FAO ਅਤੇ WHO ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਘਾਤਕ ਸਨ। ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:
ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਇਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਕੈਂਸਰ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਜਨਮ ਨੁਕਸਾਂ (Birth defects) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਹਰੇ ਮਾਪਦੰਡ: ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕੈਮੀਕਲ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ Paraquat ਅਤੇ Chlorothalonil) ਜੋ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੈਨ ਹਨ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੁਣ ਇਸ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ 805 ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਥਾਰਟੀ ਨੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ:
ਆਪਣੇ ਸਟਾਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਵੇਅਰਹਾਊਸਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਚੈਕਿੰਗ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟੀਮਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਰਾਹ: ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਕਦਮ
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖਤਰਨਾਕ ਕੈਮੀਕਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੈਵਿਕ (Organic) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼: ਇਸ ਕਦਮ ਨਾਲ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਵਧੇਗੀ। ਹੁਣ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ 'ਰਸਾਇਣ-ਮੁਕਤ' ਅਤੇ 'ਸੁਰੱਖਿਅਤ' ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਮੁੱਲ ਮਿਲ ਸਕੇਗਾ।ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੈ। ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ (Corporates) ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ (ਜਿਵੇਂ ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ) ਵੀ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਗੇ।
ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਪਾਰਕ ਮੁਨਾਫੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।