ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਨ-ਭੰਡਾਰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਅੱਜ ਪਿਆਜ਼ ਵਰਗੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਲਈ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਿਆਜ਼ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਸਾਡੀ 75% ਨਿਰਭਰਤਾ ਬਾਹਰਲੇ ਰਾਜਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ) ‘ਤੇ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵੀ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਾਂਗ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
1. ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਖਰੜੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਸਟੋਰੇਜ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮਹਿੰਗੀ ‘ਲੇਜ਼ਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ’ ਜਾਂ ‘ਗਾਮਾ ਕਿਰਨਾਂ’ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ:
- ਸਟੋਰੇਜ ਢਾਂਚਾ: ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹਵਾਦਾਰ ਗੋਦਾਮ।
- ਕਿਸਾਨ ਸਿਖਲਾਈ: ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਢੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ।
- ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ: ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪੁਟਾਈ ਲਈ ਸਸਤੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ।
2. ਸਟੋਰੇਜ ਦਾ ਹੱਲ: ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਅਤੇ ਮਨਰੇਗਾ
ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਨਰੇਗਾ (MGNREGA) ਅਧੀਨ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ 500 ਟਨ ਦੇ ਸਟੋਰ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਟੋਰੇਜ ਯੂਨਿਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਨਿਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਉਣ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3. ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ
ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਕਈ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇਸੀ ਜੁਗਾੜ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਸਟੋਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਤੋਂ ਚੋਖੀ ਕਮਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੋਆਬੇ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਪਛੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੀ ‘ਕਿਸਾਨ ਹੱਟ’ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਰਨ ਕੈਮੀਕਲ ਵਾਲਾ ਪਿਆਜ਼ ਖਰੀਦਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਘਰੇਲੂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ।
4. ਬੀਜ ਅਤੇ ਬਿਜਾਈ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ
ਸਾਉਣੀ (Kharif) ਦੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਪਨੀਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਿਆਜ਼ ਕਣਕ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ:
- ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਿਸਮ: ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮ 77 ਵਿਖੇ ਐਗਰੀਫੌਂਡ ਡਾਰਟ ਰੈੱਡ (ADR) ਦਾ ਮਿਆਰੀ ਬੀਜ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।
- ਸਹਾਇਤਾ: ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ (KVK), ਕਿਸਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
- ਨਵਾਂ ਉਪਰਾਲਾ: ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆਜ਼ ਦਾ ‘ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਐਕਸੀਲੈਂਸ’ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਬਣੇਗਾ।
ਸਿੱਟਾ: ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੈਸਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ‘ਮੇਡ ਇਨ ਪੰਜਾਬ’ ਪਿਆਜ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਬਣਵਾਓ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਓ।
ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਲੇਖਕ ਇੰਨੋਵੇਟਿਵ ਫਾਰਮਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਹਨ।