ਸੰਗਰੂਰ: ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੱਜ ਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਨਾ ਦੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਿਸਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਜੈਵਿਕ (Organic) ਕਿਸਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਡਿਗਰੀ ਫਾਰਮੇਸੀ ਦੀ, ਪਰ ਸੋਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੀ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਫਾਰਮਾਕੋਲੋਜੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਐੱਮ. ਫਾਰਮੇਸੀ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਤੌਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਜਾਂ ਕਲੀਨਿਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ। ਪਰ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਉੱਠਿਆ:
“ਕੀ ਅਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਦੁਕਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਕਣ?”
ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਰੁਖ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ।
ਦੋ ਵਿੱਘਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਏਕੜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਕਣਕ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬੀਜੀਆਂ। ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਗਾਈਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਇਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਦਾਇਰਾ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਹ 5 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੋ’ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਈ। 2020 ਦੇ ਲੌਕਡਾਊਨ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਥੰਮ ਗਈ ਸੀ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਦਾ ਹੈ ‘ਸਿਹਤ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ’
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਆਪਣੇ 5 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ:
- ਕਣਕ: 4-5 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ
- ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮਸਾਲੇ: ਆਲੂ, ਪਿਆਜ਼, ਲਸਣ, ਸੌਂਫ, ਕਲੌਂਜੀ, ਹਲਦੀ, ਮਿਰਚਾਂ
- ਹੋਰ ਫ਼ਸਲਾਂ: ਅਲਸੀ, ਛੋਲੇ ਅਤੇ ਗੰਨਾ
ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਿੰਗ ਤੱਕ: ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਮਾਡਲ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਿੰਗ, ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵੀ ਖੁਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦ ਹਨ:
- ਖੁਰਾਕੀ ਵਸਤਾਂ: ਦਲੀਆ, ਸੇਵੀਆਂ, ਹਲਦੀ ਪਾਊਡਰ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਪਾਊਡਰ, ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ।
- ਅਚਾਰ ਤੇ ਮੁਰੱਬੇ: ਆਵਲੇ ਦੀ ਚਟਨੀ, ਮੁਰੱਬਾ, ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਦਾ ਅਚਾਰ।
- ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ: ਮੱਖਣ, ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਲੱਸੀ।
ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ (ਫੇਸਬੁੱਕ, ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ) ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਤੇ ਸੁਨਾਮ ਦੀਆਂ ਜੈਵਿਕ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਮਾਜਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ‘ਸੇਵਾ’ (SEWA) ਨਾਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਦਕਾ:
- ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (PAU) ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਪੰਪਸ ਪੁਰਸਕਾਰ’ (ਮਾਰਚ 2025) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
- ਉਹ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਫਾਰਮਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਧ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ: “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਹੈ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਵਿਕ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਹੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੱਲ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।