ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਵਧਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ, ਘਟਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਲਾ ਖੇੜੀ ਦਾ 32 ਸਾਲਾ ਜੋਬਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇਸ ਸੋਚ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਟੈਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਜਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।
ਅੱਜ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਏਕੜ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਡੇਅਰੀ, ਪੋਲਟਰੀ, ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ, ਘਰੇਲੂ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਖੇਤੀ ਮਾਡਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿੱਤਾ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਦੇ ਕਈ ਸਰੋਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਜੋਬਨਦੀਪ ਨੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਰੀਬ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ ਦੋ ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਹਲਦੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸੀ। ਗਾਹਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਰਕਬਾ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਲ 2019 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅਸੀਸ ਨੈਚੁਰਲ ਫਾਰਮ’ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਗਾਈਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕੋ ਫ਼ਸਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਈ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ
ਜੋਬਨਦੀਪ ਦੇ ਖੇਤੀ ਮਾਡਲ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਏਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਘਰ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੈੱਡ ਅਤੇ ਹਰੇ ਚਾਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਵਾਇਤੀ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੇ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌਂਫ, ਅਲਸੀ, ਕਾਲੇ ਛੋਲੇ, ਕਾਬਲੀ ਛੋਲੇ, ਮਾਂਹ-ਮਸਰ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਅਤੇ ਮਟਰ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਉਣੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਾਸਮਤੀ ਦੀਆਂ 1121 ਅਤੇ 1509 ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਗੀ, ਕੰਗਣੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਮੌਸਮ, ਉਪਜ, ਮੰਡੀ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ਮੁੱਲ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਖੇਤ ਤੋਂ ਰਸੋਈ ਤੱਕ: ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀਆਂ
ਜੋਬਨਦੀਪ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਵੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਘਰੇਲੂ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਸ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਦਾ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਹੁੰਚ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ।
ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚਾਲੇ ਬਣਾਇਆ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ
ਇਸ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਕਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਬਨਦੀਪ ਕੋਲ ਪੰਜ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਦੋਗਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਰ੍ਹਾ ਮੱਝਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਦੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਤੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਲੱਸੀ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਘਿਓ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਗੋਬਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦੇ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਰਾਹੀਂ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਰੋਤ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੋਲਟਰੀ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਖੇਤੀ ਮਾਡਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਖਰੀਦੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀ ਇਨਪੁੱਟਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜੋਬਨਦੀਪ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਦੇਸੀ ਗਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ, ਗਊ-ਮੂਤਰ, ਗੁੜ, ਬੇਸਣ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜੀਵਾਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰੀ ਖਾਦ ਅਤੇ ਮਲਚਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦਾ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਦੀਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਰਸਾਇਣਕ ਨਦੀਨਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੱਥੀਂ ਗੋਡੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪੰਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕੰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਾਡਲ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੇਂਡੂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਮੰਡੀ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਉਤਪਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੱਭਣਾ ਹੈ। ਜੋਬਨਦੀਪ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿੱਧੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਜਾ ਜੀ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਉਹ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੰਪਨੀ ਬਾਗ਼ ਵਿਖੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸਾਨ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਲਗਭਗ 50 ਪੱਕੇ ਗਾਹਕ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ।
ਵਿਚੋਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਗਾਹਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜੋਬਨਦੀਪ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ, ਗਾਹਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਨੇ ਵਧਾਇਆ ਹੌਸਲਾ
ਜੋਬਨਦੀਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਏਯੂ), ਲੁਧਿਆਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੋ ਤੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਿਆ ਹੈ।
ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ ਖੇਤੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਛੋਟਾ ਕਿਸਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਰਕਬੇ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਮੰਡੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੀ ਪੰਜ ਏਕੜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਭਵ ਹੈ?
ਜੋਬਨਦੀਪ ਦੇ ਖੇਤੀ ਮਾਡਲ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਪੱਕੀ ਕਮਾਈ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ, ਸਿੰਚਾਈ, ਮੰਡੀ ਭਾਅ, ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖ਼ਰਚੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝਾੜ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਸਥਾਨਕ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ। ਛੋਟੇ ਰਕਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਤਜਰਬੇ ਵਧਾਉਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਰਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੁਨੇਹਾ: ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਹਨ
ਜੋਬਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਖੇਤੀ ਅਪਣਾਈ। ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਮਦਨੀ ਸਰੋਤਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਮੰਡੀਕਰਨ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।
ਉਸ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਧ ਝਾੜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਦੌੜਨ, ਸਗੋਂ ਲਾਗਤ ਘਟਾਉਣ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲਣ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ। ਉਹ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਜੋਬਨਦੀਪ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਸਿੱਧੀ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆ ਕੇ ਖੇਤੀ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।