ਡਿੰਡੋਰੀ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼), 18 ਜੁਲਾਈ: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਡਿੰਡੋਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਸਾਲ (Sal) ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ‘ਤੇ ਕਰੀਬ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਲ ਬੋਰਰ (Sal Borer) ਕੀੜੇ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕੋਪ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 1.47 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ‘ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਟ੍ਰੈਪ ਟ੍ਰੀ’ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਹਰ ਕੀੜਾ ਫੜਨ ‘ਤੇ ₹2 ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀੜੇ ਫੜੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸਾਲ ਬੋਰਰ
ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਲ ਬੋਰਰ ਦਾ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦਾ ਹਮਲਾ ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1995 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਾਲ 2026-27 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿੰਡੋਰੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਰੰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮਨਾਪੁਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਿਆ ਹੈ।
ਲਗਭਗ 30,487 ਹੈਕਟੇਅਰ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1,46,784 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਡਿੰਡੋਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 1.50 ਲੱਖ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 40 ਕਰੋੜ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ
ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ 5 ਤੋਂ 7 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕੀੜੇ ਫੜਦੇ ਹਨ। ਫੜੇ ਗਏ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ (ਲੜੀਆਂ) ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਵਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਕੀੜਾ ₹2 ਦੀ ਰਕਮ ਸਿੱਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਕੀੜਾ
ਸਾਲ ਬੋਰਰ (Hoplocerambyx spinicornis) ਲੰਬੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਵਾਲਾ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਬੀਟਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਦਾ ਜੂਨ-ਜੁਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਲਾਰਵੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੰਗਾਂ ਬਣਾਕੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰੁੱਖ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
‘ਟ੍ਰੈਪ ਟ੍ਰੀ’ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ
ਸਟੇਟ ਫੋਰੈਸਟ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਜਬਲਪੁਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਦੋ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ਾਸ ਗੰਧ ਨਾਲ ਸਾਲ ਬੋਰਰ ਕੀੜੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
1.46 ਲੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ
ਡੀਐਫਓ ਭਾਰਤੀ ਠਾਕਰੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ 1,46,784 ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਦੇ ਹੀ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਕੀੜੇ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।