ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ ਭਾਸਕਰ ਦੀ 26 ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੀ ਖਬਰ ਮੁਤਾਬਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਬਿਟਕਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਕੈਂਸਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 1,677 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ:
- ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 57% ਮਰੀਜ਼ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ।
- ਵਾਯੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰਿਆ ਹੈ।
- ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂੰਹ, ਸਰਵਾਈਕਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰੈਸਟ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਮੁੰਬਈ ਬਨਾਮ ਦਿੱਲੀ: ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦਾ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ
| ਸ਼ਹਿਰ | ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ | ਪ੍ਰਭਾਵ |
| ਮੁੰਬਈ | PM 2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 7 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। | ਪਿਛਲੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। |
| ਦਿੱਲੀ | PM 2.5 ਦਾ ਪੱਧਰ WHO ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 20 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। | ਪਿਛਲੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਗ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 13% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। |
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਏਜੰਸੀ (IARC) ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਵਾਯੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ‘ਗਰੁੱਪ-1 ਕਾਰਸਿਨੋਜਨ’ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਰੀਕ ਕਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
ਲੈਂਸੈੱਟ (Lancet) ਮੈਡੀਕਲ ਜਰਨਲ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ:
- PM 2.5 ਦੇ ਬਰੀਕ ਕਣ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ DNA ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਊਮਰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਕਦੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ (Smoking) ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਹੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੱਖ
ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪਰਾਵ ਜਾਧਵ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਰਣਾਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਕੜਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਾਯੂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਜਾਂ ਮੌਤ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਾਰਨ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਸਥਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ‘ਟ੍ਰਿਗਰ’ (ਵਧਾਉਣ) ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਸਾਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਰਿਹਾ ਜ਼ਹਿਰ ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ “ਹੈਲਥ ਐਮਰਜੈਂਸੀ” ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਠੋਸ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।